Yirmi beş yaşımdan beri ağrılı adet görüyordum. Adet başlar başlamaz iki gün yataktan kalkamazdım, ağrı kesici bile yetmezdi. İki yıl sonra endometriozis tanısı aldım, laparoskopi yapıldı. Derin infiltratif endometriozis vardı, rektovaginal bölgede, sol over üzerinde ve bağırsak duvarında nodüller. Bir cerrah üç saat süren operasyonda nodülleri mümkün olduğunca temizledi. Ağrılarım yarıya indi.
Otuz yaşımda tekrar ağrılar başladı. Nüks oldu. İkinci ameliyat yapıldı, bu sefer daha agresifti. Sol overin bir kısmı çıkarıldı. AMH değerim 2.8'den 1.1'e düştü. Cerrah bana şunu söyledi: "AMH'nı kaybedersin ama ağrıdan kurtulursun. Çocuk için acele etmelisin."
O zaman evli değildim. Hayatım kariyer odaklıydı. Üç yıl sonra eşimle tanıştım, otuz dört yaşımda evlendik. Bir yıl doğal gebelik denedik, olmadı. Tetkikte AMH 0.6'ya düşmüştü. Sol overim sorunlu, sağ over çalışıyor ama sayı az. Eşimin spermiyogramı normal.
Direktif olarak IVF'e geçtik. İlk siklusta sadece üç yumurta toplandı, ikisi döllendi, biri blastosit oldu ve PGT-A'da anöploid çıktı. İkinci siklusta dört yumurta, üç döllendi, iki blastosit, biri öploid, biri anöploid.
Transferden önce ağrılarım tekrar başladı. MR çekildi, bağırsakta yeni bir derin nodül vardı. Üçüncü ameliyatı düşündük ama cerrah "gebelik ağrıları bastırır, önce embriyonu koy, sonra konuşuruz" dedi. Ben de öyle yaptım.
Donmuş öploid embriyo transferi için endometriyum hazırlığı çok dikkatli yapıldı. Endometriozis olgularında endometriyumun ince kalması veya disfonksiyonel olması olasılığı yüksek. Östrojenle 9 mm'ye ulaştık, progesteron eklendi ve transfer yapıldı. Dihidrogesteron (Duphaston) de eklendi. Transfer öncesi iki gün boyunca lupron (GnRH agonist) yapıldı, endometriozisi baskılamak için.
Beta hCG 210 geldi. Gebelik boyunca endometriozis ağrılarım tamamen kayboldu. Hormonal ortam endometriozisi baskılıyor. Yirmi sekizinci haftaya kadar sorunsuz gidiyor ve doktorum yirmi dokuzuncu haftada planlı sezaryen planlıyor.
Gebelik sonrası ağrıların geri döneceğini biliyorum. Emzirme süreci bir kaç ay koruyucu olacak ama sonrasında muhtemelen endometriozis tedavisine devam edeceğim. Üçüncü ameliyat veya Dienogest gibi hormonal tedaviler gündemde.
Endometriozisi olan kadınlara şunu söylemek isterim: AMH'nızı izlettirin. Her ameliyat AMH'ınıza zarar verebilir, üretkenliğiniz için zaman kaybetmeyin. Aile planınız varsa mümkünse ameliyat öncesi yumurta dondurma düşünün. Ağrıyla yaşamak kolay değil ama her adım dikkatli planlanırsa hem çocuk sahibi olunabilir hem de ağrılar yönetilebilir.
Endometriozis evrelemesi: ASRM sistemi Evre I'den IV'e kadar. Ben Evre IV (şiddetli) idim, derin infiltratif endometriozis. Bu formda rektovaginal bölge, uterosakral ligamanlar, bağırsak, mesane, üreter gibi pelvik yapılar tutulabiliyor. Cerrahi çok dikkatli yapılmalı çünkü anatomi bozuk, bağırsak veya üreter yaralanması riski var. Yüksek hacimli endometriozis merkezlerinde ameliyat olmak önemli. Benim cerrahım bu alanda uzmanlaşmıştı, multidisipliner ekiple (genel cerrah, ürolog gerektiğinde) çalışıyordu.
AMH ve ameliyat: endometriyoma (çikolata kisti) kistektomisi AMH'ı ortalama %25-30 düşürüyor. İki taraflı kistektomi çok daha kötü etkili. Bu yüzden bazı durumlarda kistin drenaj ve ablasyonu (içinin temizlenmesi) kistektomiye göre fertilite korumada daha iyi olabiliyor. Endometriozis cerrahi + IVF arasındaki sıra kritik: genç hastalarda önce cerrahi, sonra gebelik; ileri yaştaysa önce IVF, sonra gerekirse cerrahi tercih edilebilir.
GnRH agonist (lupron) pre-treatment: IVF öncesi 3-6 ay GnRH agonist ile endometriozisi baskılamak, bazı kliniklerde standart yaklaşım. Ağrıları azaltır, inflamatuar ortamı iyileştirir. Yan etkisi menopoz benzeri şikayetler (sıcak basması, kemik yoğunluğu kaybı). Ben ameliyatlarımdan sonra 3 ay lupron kullandım, ağrılarım belirgin azaldı.
Adenomyoz ayrımı: endometriozis ile sık karıştırılıyor, aslında ayrı bir hastalık. Rahim iç tabakasının miyometriyum içine uzanması. Benim adenomyoz bileşeni de vardı, MR'da tespit edildi. Bu durumda dihidrogesteron (Duphaston) veya progesteron destek tedavisi, transfer öncesi GnRH agonist gibi stratejiler kullanılıyor.
Beslenme ve yaşam tarzı: anti-inflamatuar diyet (akdeniz diyeti, omega-3 zengini, işlenmiş gıdalardan uzak), stres yönetimi, düzenli orta yoğunluklu egzersiz endometriozis semptomlarını yönetmede yardımcı oluyor. Gluten hassasiyeti ve süt ürünleri bazı hastalarda ağrıyı tetikliyor, ben de bu ikisini büyük ölçüde azalttım ve fayda gördüm. Sigara endometriozis ilerlemesini hızlandırıyor, hiç içmedim ama pasif içicilikten de kaçınmaya özen gösterdim.
Uzun vadeli takip: endometriozis kronik bir hastalık. Gebelik ve emzirme semptomları bastırır ama sonra geri döner. Doğum sonrası LNG-IUD takmayı planlıyorum.