PESA Nedir?
Perkütan Epididimal Sperm Aspirasyonu (PESA), obstrüktif azospermili erkeklerde, ciltten (perkütan) ince bir iğne kullanılarak epididimden sperm aspire edilmesi işlemidir. Minimal invaziv, ambulatuvar ve lokal anestezi altında yapılabilen bir yöntemdir.
Endikasyonlar
- Obstrüktif azospermi:
- Vas deferens agenezisi (CBAVD — CFTR mutasyonu)
- Epididim tıkanıklıkları
- Vazektomi öyküsü (rekonstrüksiyon başarısız veya tercih edilmiyorsa)
- Ejakülatuvar kanal tıkanıklığı
- Normal spermatogenez (FSH normal, testis hacmi normal, İnhibin B normal olmalı)
NOT: PESA, non-obstrüktif azospermide (NOA) uygulanmaz — çünkü epididimde zaten sperm yoktur. NOA için TESE/Mikro-TESE gereklidir.
Prosedür
- Lokal anestezi (spermatik kord bloğu) uygulanır
- Epididim başı el ile fikse edilir
- 21-23 gauge kelebek iğne epididim kauda veya korpusuna batırılır
- Negatif basınç uygulanarak sıvı aspire edilir
- Aspire edilen sıvı laboratuvara iletilir
- Embriyolog sperm varlığını, hareketliliğini ve canlılığını değerlendirir
- Yeterli sperm bulunursa işlem sonlandırılır
- Yetersiz ise farklı bir bölgeden tekrarlanır veya açık cerrahiye geçilir (MESA/TESE)
Avantajları
- Lokal anestezi altında yapılabilir
- Kısa prosedür süresi (15-30 dakika)
- Düşük maliyet
- Hızlı iyileşme (24-48 saat)
- Testis dokusuna müdahale olmadığı için hormonal fonksiyon korunur
Dezavantajları
- Sperm miktarı MESA'ya göre daha az
- Bulunan sperm hareketliliği düşük olabilir
- Bazı vakalarda aspirasyon başarısız olabilir
- Epididim skarı riskine bağlı tekrarlarda zorluk
Başarı Oranı
- Obstrüktif azospermide sperm bulma oranı: %90-95
- Başarılı PESA sonrası ICSI fertilizasyon oranı: %50-65
- Canlı doğum oranı: %25-35 (kadın yaşına bağlı)
Taze vs Dondurulmuş Sperm
PESA ile elde edilen spermler dondurulup saklanabilir. Böylece tek bir prosedürle birden fazla IVF siklusu planlanabilir. Taze ve dondurulmuş sperm arasında ICSI başarısı açısından anlamlı fark yoktur.
Komplikasyonlar
- Hematom (%2-5)
- Skar oluşumu
- Enfeksiyon (< %1)
- Testiküler ağrı (genellikle geçici)
PESA vs MESA vs TESA
- PESA: İğne ile perkütan, epididim
- MESA: Açık cerrahi, mikroskop altında, epididim
- TESA: İğne ile perkütan, testis
- TESE: Açık cerrahi, testis