Oosit Nedir?
Oosit, kadın üreme sisteminin germ hücresi yani yumurta hücresidir. Döllenme için gerekli haploid kromozom setini içerir (23 kromozom) ve sperm ile birleşerek yeni bir bireyin genetik temelini oluşturur. Oositler overlerde, foliküller adı verilen yapılar içinde gelişir.
Oositogenez (Yumurta Oluşumu)
- Fetal dönem: Dişi fetus 20. gebelik haftasında overlerinde 6-7 milyon primer oosit içerir.
- Doğumda: Bu sayı apopitoz (folikül atrezisi) ile yaklaşık 1-2 milyona iner.
- Puberte: Yaklaşık 300.000-500.000 oosit kalmıştır.
- Üreme yaşamı boyunca: Yalnızca yaklaşık 400-500 oosit ovulasyonla atılır.
- Menopoz: Oosit havuzu tükenir (< 1.000 folikül).
Erkeklerin aksine kadınlar tüm yumurtalarıyla doğar; yeni oosit üretimi olmaz.
Oositin Olgunlaşma Aşamaları
- Primer oosit (profaz I'de arrest): Doğumdan puberteye kadar.
- Germinal vezikül (GV) evresi: İmmatür oosit; nukleus halen görülür.
- Metafaz I (MI): Germinal vezikül çözülmüş, ancak polar cisim atılmamış.
- Metafaz II (MII): Olgun oosit; ilk polar cisim atılmış, ikinci mayoz bölünme metafazında arrest. Döllenmeye hazır tek evre budur.
IVF'te yumurta toplama işleminden sonra toplanan oositlerin %70-80'i MII evresinde olur; yalnızca MII oositler ICSI ile döllenmek üzere kullanılır.
Oosit Kalitesi ve Yaş
Oosit kalitesi yaşla birlikte azalan en kritik fertilite parametresidir. Yaş ilerledikçe:
- Anöploidi oranı artar (kromozom sayı anormallikleri)
- Mitokondriyal işlev azalır
- Fertilizasyon ve implantasyon oranları düşer
- Düşük ve anomalili gebelik riski artar
Oosit Dondurma
Vitrifikasyon sayesinde olgun MII oositler dondurularak sonraki yıllarda kullanılabilmektedir. Sosyal (yaşa bağlı) veya tıbbi (kemoterapi öncesi) nedenlerle tercih edilen bir fertilite koruma yöntemidir.
ZP (Zona Pellusida)
Oositin çevresindeki glikoprotein zar olan zona pellusida, sperm tanınması, fertilizasyon ve blastokist hatching'i için önemlidir.