Oligospermi Nedir?
Oligospermi (oligozoospermi), ejakülatta sperm konsantrasyonunun 16 milyon/mL'nin altında olması durumudur (WHO 2021 kriteri). Erkek infertilitesinin en sık rastlanan formudur.
Sınıflandırma
Oligospermi şiddetine göre sınıflandırılır:
- Hafif oligospermi: 10-16 milyon/mL
- Orta oligospermi: 5-10 milyon/mL
- Şiddetli oligospermi: < 5 milyon/mL
- Kriptozoospermi: < 1 milyon/mL (özel gradelendirme)
Nedenleri
Pre-Testiküler (Hipotalamo-hipofizer):
- Hipogonadotropik hipogonadizm
- Hiperprolaktinemi
- Tiroid bozuklukları
- Dışarıdan testosteron kullanımı
Testiküler:
- Varikosel (en yaygın tedavi edilebilir neden, ~%40)
- Kriptorşidizm öyküsü
- Kabakulak orşiti
- Kemoterapi / radyoterapi
- Genetik: Klinefelter, Y mikrodelesyon
- Toksin maruziyeti (ağır metaller, pestisitler)
- Testiküler torsiyon öyküsü
Post-Testiküler:
- Kısmi duktus obstrüksiyonu
- Retrograd ejakülasyon
- Enfeksiyöz epididimitler
Yaşam Tarzı:
- Sigara, alkol, esrar kullanımı
- Obezite
- Sıcak maruziyeti (sauna, hot tub, dizüstü bilgisayar)
- Kronik stres
- Yetersiz uyku
Tanı
- En az 2 spermiyogram (2-3 hafta arayla)
- Hormonal değerlendirme: FSH, LH, testosteron, prolaktin, TSH
- Skrotal ultrason: Varikosel, kitle değerlendirmesi
- Genetik tarama (< 5 milyon/mL için önerilir)
- Sperm DNA fragmentasyon testi (tekrarlayan IVF başarısızlıklarında)
Tedavi
Altta yatan nedenin tedavisi:
- Varikosel tedavisi (mikrocerrahi varikoselektomi)
- Hipogonadotropik hipogonadizmde hCG + FSH
- Hiperprolaktinemide kabergolin
- Tiroid tedavisi
Yaşam tarzı değişiklikleri (3-6 ay):
- Sigara/alkolü bırakma
- Kilo verme (obezite varsa)
- Sıcak maruziyetini azaltma
- Antioksidan takviyesi (kanıt orta düzeyde)
Üremeye Yardımcı Tedaviler:
- Hafif oligospermi (> 10 milyon/mL): IUI denenebilir
- Orta-şiddetli oligospermi: IVF/ICSI altın standarttır
- Kriptozoospermi: TESE + ICSI
Prognoz
ICSI ile şiddetli oligospermi vakalarında bile fertilizasyon oranları %60-70'e ulaşır. Ancak sperm DNA fragmentasyonunun yüksek olduğu durumlarda gebelik kaybı riski artabilir.