Kriyoprezervasyon Nedir?
Kriyoprezervasyon, canlı hücre, doku veya organların biyolojik aktivitelerinin durdurularak -196°C sıvı nitrojen içinde uzun süreli saklanmasıdır. IVF kliniklerinde oosit, sperm, embriyo ve over/testis dokusu saklama için rutin olarak uygulanır.
Kullanılan Yöntemler
- Yavaş dondurma (slow freezing): Sıcaklığın kontrollü şekilde kademeli düşürülmesi. Sperm saklamada hâlâ kullanılır ancak oosit ve embriyoda büyük oranda terk edilmiştir.
- Vitrifikasyon: Ultra hızlı dondurma; oosit, embriyo ve blastokist için altın standart.
Saklanan Biyolojik Materyaller
- Sperm: En yaygın saklanan materyal. Onkoloji, azospermi, donör programları.
- Oosit: Sosyal ve tıbbi fertilite koruma.
- Embriyo: IVF döngüsünden arta kalan embriyoların sonraki transferler için saklanması.
- Over dokusu: Puberte öncesi kız çocuklarında kemoterapi öncesi fertilite koruma.
- Testis dokusu: Puberte öncesi erkek çocuklarda fertilite koruma (deneyseldir).
Endikasyonları
- Onkofertilite: Kanser tedavisi (kemoterapi, radyoterapi) öncesi
- Elektif (sosyal): Kadının reprodüktif yaşını uzatmak
- Yumurtalık cerrahisi öncesi: Endometriozis, kist vb.
- Düşük over rezervli hastalar: Birden fazla sikluslda biriktirerek embriyo bankası oluşturma
- Yüksek OHSS riski: Freeze-all stratejisi
- PGT sonuçlarının beklenmesi
- Donör oosit/sperm programları
Kriyoprotektanlar
Hücre içi buz kristali oluşumunu önlemek için kullanılan kimyasallardır:
- Etilen glikol (EG)
- Dimetil sülfoksit (DMSO)
- Propilen glikol
- Gliserol (sperm için)
- Sukroz (ekstraselüler)
Saklama Lojistiği
- Özel etiketleme ve barkod sistemleri kullanılır.
- Çift kimlik doğrulama protokolleri uygulanır.
- Sıvı nitrojen tankları sürekli izlenir; alarmlı sistemler zorunludur.
- Yasal saklama süreleri ülkeye göre değişir.
Güvenlik ve Etik
- Saklanan materyallerin kullanım kararı hasta/çiftin yazılı onayına bağlıdır.
- Hasta ölürse, boşanma gerçekleşirse veya saklama süresi dolarsa prosedürler hukuki düzenlemelere göre işler.
- Dünya çapında vitrifiye materyallerden 500.000'i aşkın sağlıklı bebek doğmuştur.