Konjenital Adrenal Hiperplazi Nedir?
Konjenital adrenal hiperplazi (KAH), adrenal kortekste kortizol ve aldosteron sentezinde görev alan enzimlerden birinin kalıtsal olarak eksik olduğu, otozomal resesif geçişli bir hastalık grubudur. Olguların %95'inden fazlası 21-hidroksilaz eksikliğine bağlıdır ve CYP21A2 geni mutasyonlarından kaynaklanır. Enzim eksikliği nedeniyle kortizol düşer, ACTH artar, adrenal bez büyür (hiperplazi) ve androjen öncülleri (özellikle 17-OH progesteron) birikir.
Klinik Formları
Klasik Form
- Tuz kaybettiren tip (en ağır): Hem kortizol hem aldosteron eksikliği. Yenidoğan döneminde kriz, hiponatremi, hiperkalemi, dehidratasyon.
- Basit virilizan tip: Kız bebeklerde ambigü genital, erkek çocuklarda erken püberte.
Non-klasik (Geç Başlangıçlı) Form
En yaygın formdur (1:200-1:1000). Semptomlar adölesan veya erişkin dönemde başlar:
- Hirsutizm
- Akne
- Adet düzensizliği / anovulasyon
- İnfertilite
- Bazen saç dökülmesi
- PCOS benzeri klinik tablo
Üreme Sağlığı Üzerine Etkisi
KAH'lı kadınlarda:
- Yüksek androjen ve progesteron düzeyleri ovulasyonu bozar.
- Erken luteal faz progesteron artışı endometriyum reseptivitesini azaltır.
- Servikal mukus niteliği bozulabilir.
- Klasik formlu kadınlarda pelvik anatomi bozukluğu cinsel işlevi etkileyebilir.
- İnfertilite riski non-klasik formda bile artar.
Erkeklerde klasik KAH testis adrenal rest tümörleri ve azoospermiye yol açabilir.
Tanı
- 17-OH progesteron (erken sabah, foliküler faz): Temel tarama testi.
- Bazal > 200 ng/dL → ACTH uyarı testi önerilir.
- ACTH testi sonrası > 1000 ng/dL → non-klasik KAH tanısı
- ACTH, kortizol, renin, DHEA-S
- CYP21A2 genetik analizi (tanıyı kesinleştirir)
- Tuz kaybettiren formda Na, K elektrolitleri
- Pelvik USG
Tedavi
Klasik Form
- Hidrokortizon replasmanı (çocuklukta en iyi profil)
- Fludrokortizon (mineralokortikoid)
- Stres dozu ayarlaması
- Yenidoğanda taramayla erken tanı kritiktir.
Non-klasik Form
- Semptomatik olgularda düşük doz deksametazon veya hidrokortizon
- İnfertilitede tedavi ile ovulasyon ve gebelik sıklıkla sağlanır.
- PCOS benzeri olgularda metformin eklenebilir.
Gebelik ve KAH
Klasik KAH'lı kadınlar gebelikte steroid dozunun ayarlanması, doğumda stres dozu ve yenidoğan taraması için özel yönetim gerektirir. Partneri non-klasik KAH taşıyıcısı olanlarda çocuğun klasik form riskini azaltmak için prenatal genetik danışmanlık önemlidir; gerekli olgularda PGT-M bir seçenek olabilir.
İnfertilite Tedavisi
KAH tanılı kadınlarda:
- Önce medikal supresyon (glukokortikoid) ile ovulasyon denenir.
- Gerekirse klomifen/letrozol + gonadotropin ile ovulasyon indüksiyonu.
- Yanıt yoksa veya diğer faktörler eşlik ediyorsa IVF.
- Ağır olgularda PGT-M ile sağlıklı embriyo seçimi mümkündür.
Erken tanı ve düzenli endokrinolojik takip, hem yaşam kalitesini hem de üreme potansiyelini ciddi ölçüde iyileştirir.