Karyotip Nedir?
Karyotip analizi, bir kişinin hücrelerindeki tüm kromozomların sayısının ve yapısının değerlendirildiği temel sitogenetik bir testtir. Genellikle periferik kandan alınan lenfositler uyarılarak bölünmeye girmesi sağlanır; metafaz evresindeki hücreler durdurulup kromozomlar boyanır ve mikroskopla çekilip dizilir. Sonuç, kromozomların çiftler halinde sıralandığı bir karyogram olarak raporlanır.
Üreme Sağlığında Karyotip
Karyotip, infertilite ve tekrarlayan gebelik kaybı değerlendirmesinin temel taşlarından biridir. Aşağıdaki durumlarda önerilir:
- İki veya daha fazla tekrarlayan gebelik kaybı
- Ağır erkek faktörü infertilitesi (azospermi, şiddetli oligospermi)
- Primer amenore veya birincil over yetmezliği
- Açıklanamayan infertilite
- Ailede bilinen dengeli translokasyon
- Başarısız IVF sikluslarının araştırılması
- Anomali öyküsü olan çocuk doğurmuş çiftler
Saptanabilen Anomali Türleri
Karyotip aşağıdaki kromozomal bozuklukları gösterebilir:
- Sayısal anomaliler: Trizomi 21, 18, 13; 45,X (Turner), 47,XXY (Klinefelter), 47,XYY, 47,XXX
- Yapısal anomaliler: Dengeli/dengesiz translokasyonlar, Robertsonian translokasyonlar, inversiyonlar, delesyonlar, duplikasyonlar, halka kromozomlar
- Mozaisizm (örn. 45,X/46,XX)
Küçük boyutlu (< 5-10 Mb) mikrodelesyon veya mikroduplikasyonlar klasik karyotipin çözünürlüğünün altında kalır; bu tür bulgular için array-CGH veya FISH gerekir.
İşlem Süreci
- Koldan yaklaşık 5 mL kan alınır (heparinli tüp).
- Lenfositler fitohemaglütinin ile uyarılır, 72 saat kültüre edilir.
- Hücre bölünmesi kolşisin ile durdurulur.
- Hipotonik solüsyon ile kromozomlar dağıtılır.
- G-bantlama boyaması yapılır.
- Mikroskop ve dijital analiz ile en az 15-20 metafaz sayılır.
Sonuç genellikle 10-21 gün içinde elde edilir.
Raporlamanın Yorumu
Standart kadın karyotipi 46,XX, standart erkek karyotipi 46,XY olarak raporlanır. Yapısal anomaliler ISCN nomenklatürüne göre yazılır (ör. 46,XX,t(11;22)(q23;q11.2) dengeli translokasyonu gösterir).
Karyotip ve Tüp Bebek
IVF'ye başlamadan önce karyotipte saptanan dengeli translokasyonlar, PGT-SR endikasyonunu doğurur. Erkekte Klinefelter sendromu saptandığında mikro-TESE ile sperm bulma olasılığı değerlendirilir. Kadında Turner mozaikleri gebelik planlamasında kardiyolojik ek inceleme gerektirir.
Sınırlılıkları
- Noktasal gen mutasyonlarını gösteremez.
- Düşük seviyeli mozaisizmleri atlayabilir.
- < 5 Mb yapısal değişiklikler için yetersizdir.
- Sadece bölünebilen hücrelerde çalışır.
Bu nedenle karyotip, moleküler testlerle (FISH, array-CGH, NGS, Y-kromozom mikrodelesyon) tamamlayıcı olarak kullanılır.