Folikül Nedir?
Folikül, overlerde bulunan ve içinde bir oosit (yumurta hücresi) barındıran yapıdır. Oosit etrafında, destek ve hormon üretimi işlevi gören granuloza hücreleri ile daha dış katmanda teka hücreleri yer alır. Folikül, yumurta gelişiminin temel birimidir.
Folikül Gelişim Aşamaları
- Primordiyal folikül: En küçük ve dinlenme halindeki foliküller. Doğumdan itibaren overlerde bulunur.
- Primer folikül: Granuloza hücreleri kuboidal hale gelir.
- Sekonder folikül: Teka tabakası oluşur; çok katmanlı granuloza.
- Antral folikül: Sıvı dolu boşluk (antrum) oluşur. Bu aşamada ultrasonla görülebilir (2-10 mm).
- Preovulatuar (Graaf) folikül: 18-22 mm; ovulasyona hazır.
- Ovulasyon sonrası: Folikül yırtılır, oosit serbest kalır ve geride kalan yapı korpus luteuma dönüşür.
Primordiyal folikülden ovulasyona kadar olan süreç yaklaşık 180-300 gün sürer. Son 14 gün ise doğrudan gonadotropin uyarısı altında olan FSH-duyarlı aşamadır.
Antral Folikül Sayımı (AFC)
Siklusun 2-5. günlerinde transvajinal ultrasonla her iki overdeki 2-10 mm arasındaki antral foliküllerin sayısıdır. Over rezervinin en güvenilir ultrasonografik göstergesidir.
- Normal: 10-20 antral folikül (toplam)
- Düşük: < 5-7 (zayıf yanıt riski)
- Yüksek: > 24 (PCOS veya OHSS riski)
IVF'te Folikül İzlemi
Kontrollü ovaryan uyarım sırasında transvajinal USG ile foliküller boyut ve sayı açısından takip edilir. Genellikle ≥ 17 mm çapa ulaşan foliküller olgun yumurta içerebilir. Trigger enjeksiyonu, birden fazla folikül 17-18 mm'ye ulaştığında yapılır.
Trigger sonrası 34-36 saat içinde oositler transvajinal USG eşliğinde aspire edilir (OPU).
Dominant Folikül
Doğal siklusta her ay 10-20 folikülden yalnızca bir tanesi dominant hale gelir ve ovulasyona ulaşır; diğerleri atreziye uğrar. IVF'te ise çok sayıda folikülün eşzamanlı gelişmesi hedeflenir.
Boş Folikül Sendromu
Foliküller gelişmesine rağmen OPU sırasında oosit bulunamaması durumudur. Sıklığı düşüktür (%1-7) ve çoğunlukla trigger zamanlaması veya hCG biyoyararlanımı ile ilgilidir.